De "vrije arbeid" (il lavoro libero)

Na deze datum begonnen dus particuliere ondernemers nieuwe plantages op de Indonesische archipel, waarbij 'woeste grond' in gebruik werd genomen. Thee-, koffie-, kina- en suikerplantages werden aangelegd op Java, tabak- en rubberplantages op Sumatra. Aangezien dit laatste eiland te dun bevolkt was, werden er Chinese koelies uit Maleisië tewerkgesteld. Deze koelies hadden driejaarlijkse contracten. Indien het contract niet werd nageleefd, hadden de planters het recht om lijfstraffen toe te passen. De leef- en werksituatie van deze koelies was dan ook miserabel. Het loon van de 'vrije' arbeiders op de plantages was trouwens zo laag dat de verarming van de bevolking alleen maar toenam.

De Europese bevolking groeide snel: door de stoomboten en door de aanleg van het Suezkanaal (1869) was de reis naar 'de Oost' veel korter en sneller geworden. Het aantal vrouwen en particulieren, dus mensen die niet voor de overheid werkten, nam toe.
In de Nederlandse maatschappij kwam er - vooral van socialistische zijde - ook kritiek op het koloniale regime, dat Nederlands-Indië exploiteerde en er niets in de plaats voor teruggaf. Indië moest tot zelfstandigheid worden gebracht. In 1901 bracht de regering deze ideeën in de praktijk: de zogenaamde Ethische politiek. Dit betekende aan de ene kant dat er werd gedacht aan onderwijs en gezondheidszorg voor de locale bevolking, maar aan de andere kant betekende het dat de locale vorsten die de ontwikkeling van vrijheid, beschaving en (westerse) cultuur niet aanvaardden, uit de weg moesten worden geruimd. Dus vonden overal korte militaire expedities plaats, zodat de hele archipel werd 'opengelegd'.
Een belangrijke rol in de ontwikkeling van Nederlands rijkdom heeft de Koninklijke Nederlandsche Petroleummaatschappij gespeeld, die in 1890 werd opgericht. Deze maatschappij kreeg de exploitatie van belangrijke petroleumbronnen op Sumatra in concessie. In de beginperiode werd vooral lampolie geproduceerd, terwijl benzine als waardeloos bijproduct werd verbrand. Vanaf 1907 heet de groep 'Koninklijke/Shell', waarbij de Koninklijke 60% aandelen en Shell Transport and Trading Company 40% van de aandelen heeft en elke groep zijn eigen identiteit behoudt. De Koninklijke/Shell is nu de grootste petroleummaatschappij ter wereld na Exxon Corp.
Het liberale regime van na 1870 verbeterde de toestand van de bevolking niet. Deze groeide snel, vooral op Java, onder meer dankzij de verhoogde veiligheid, de betere verbindingswegen en de vaccinatie tegen pokken. Maar er werd niet genoeg rijst geproduceerd, omdat op de rijstvelden suiker werd geplant. Daarom werden er grote werken begonnen, zodat het landbouwareaal toenam. Toch was er soms hongersnood, vooral in sommige delen van Java.

1 De Chinese koelies werkten

op particuliere rubberplantages
op de suikerplantages van de overheid
als huispersoneel bij de Europeanen

2 De 'Ethische politiek' had als gevolg dat

de locale vorsten zelfstandiger konden regeren
de locale bevolking onderwijs kreeg
de Nederlanders de oosterse beschaving aanvaardden

3 Waar exploiteerde de Koninklijke/Shell petroleum?

op Sumatra
in Maleisië
op Java

[1] [2] [3] [4]